اطلاعات معمولى از خلقت جهان ، پديده‌هاى جوى ، عناصر ، اندازهء وقت ، فصول ، و نيز از زمين و ابعاد آن ، هفت اقليم ، كوهها ، درياها ، جزيره‌ها ، رودها ، درياچه‌ها ، ولايتها ، شهرها ، مردم ، و آثار منزلها و محلها در آن هست 24 و توافق آن با مطالب وطواط چشمگير است . مطالب جغرافياى ناحيه‌اى نسبت به مطالب عمومى بسيار ناچيز است و ، مانند ديگر بخشهاى كتاب ، نويرى دعوى ابتكار ندارد ، بلكه آشكار مىگويد كه در خط اسلاف مىرود و همهء مسئوليّت را بر آنها بار مىكند . ابتكار وى در سبك ادبى مطالب است و اين قضيّه را از قسمت خاصّ گياه آشكار توان ديد كه دربارهء گياهان از لحاظ ادبى سخن مىكند و آنچه را كه براى تكميل اطّلاعات ادبى لازم است مىآورد . گياه براى انسان به صورت غذا يا عطر يا داورى طبّى سودمند است ، ولى توضيح اين مطلب غالبا به كمك اشعار صورت مىگيرد . به همين جهت قزوينى تعداد بيشترى از گياهان را ياد كرده 25 در صورتى كه نويرى جاى بيشترى را بدان اختصاص داده است . نويرى براى تأليف كتاب بيست سال وقت صرف كرده كه اگر حجم فوق العادهء آن را در نظر بگيريم عجب نمىنمايد ، و همين قضيّه نشان مىدهد كه چرا در تاريخ بعد چيزهايى به قسمتهاى اوّل كتاب پيوسته و مؤلّف سال به سال تا نزديك وفات خويش ، به صورت گزارش سال ، مطالبى به قسمت تاريخى مىافزوده است . كتاب نويرى براى جغرافيا و جغرافياى تاريخى دوران وى و دوران نزديك بدان يك منبع درجهء اوّل است و ارزش آن نسبت به رشته‌هاى ديگر با توجّه به نوع مطالب تفاوت مىكند . دايرة المعارف نويرى به كمك اجزاى مختلف آن كه به مجموعه‌هاى خطّى اروپا راه يافته بود ، از قرن هجدهم ميلادى مورد توجّه قرار گرفته و بخصوص قسمت تاريخى آن نظرها را جلب كرد و احيانا دانشوران در ارزشيابى قسمت تاريخى مربوط به دوران قديم به راه مبالغه رفتند ؛ ولى به قرن بيستم ، از آن پس كه بيشتر منابع قسمت مذكور به دسترس قرار گرفت ، معلوم شد كه نويرى در اين زمينه يك منبع درجهء دوّم است ، با وجود اين ، كتاب او نسبت به دوران تاريخى نزديك به زمان مؤلّف - چه دربارهء شمال افريقا و اندلس و سيسيل 26 و چه دربارهء دولت اردوى زرّين « 3 » هميشه منبعى بسيار معتبر خواهد بود . تحقيقات تيز نهاوزن اهمّيّت نويرى

--> ( 3 ) به تركى : آلتون اردو . عنوان دسته‌اى از قوم مغول كه در 1236 يا 1237 بعد از ميلاد ، به سركردگى باتوخان ، در ناحيه ولگاى سفلى مستقر شدند و مملكتى به نام مملكت اردوى زرّين تأسيس كردند كه تا 1502 تحت فرمانروايى اعقاب با تو بود . نام اردوى زرّين را روسها - ظاهرا به سبب شكوه و جلال خيمه‌هاى باتو ، يا قبه‌هاى طلايى آنها - به اين مملكت دادند . و آن در مآخذ شرقى ، دشت قپچاق خوانده شده ، و « آلتون اردو » ترجمهء تركى متأخّر است . ( غلامحسين مصاحب ، دايرة المعارف فارسى ) . - ويراستار .